Njemačka partizanska četa „Ernest Telman“

U ljeto 1943. godine, dok se Drugi svjetski rat približavao odlučujućoj fazi, u selu Slatinski Drenovac osnovana je jedinstvena partizanska postrojba – njemačka partizanska četa „Ernest Telman“. Ime je dobila po Ernstu Thälmannu, vođi njemačkih komunista, ubijenom u logoru Buchenwald.

Njezini borci bili su etnički Nijemci iz Slavonije, među njima i aktivisti revolucionarnog radničkog pokreta iz razdoblja Kraljevine Jugoslavije, ali i prebjezi iz njemačkih okupacijskih jedinica. U satniji se borilo i nekoliko Hrvata i Srba, a glavnim jezikom bio je njemački. Uz crvenu zvijezdu, na kapi su smjeli nositi i mali znak njemačke nacionalne zastave – simbol otpora nacizmu „iznutra“.

Partizanski pokret je tog ljeta konačno dosegnuo razinu na kojoj je mogao stvarati i posebne nacionalne jedinice – uz njemačku satniju, u Slavoniji su formirani čehoslovački bataljun „Jan Žiška“, mađarski „Šandor Petefi“, te poljske, talijanske i bugarske partizanske jedinice. Osim vojne, ove jedinice imale su važnu političko-moralnu ulogu: dokazivati mogućnost zajedničke borbe svih naroda protiv okupatora i zalagati se za ravnopravnost bez obzira na nacionalnu pripadnost.

Kad se borba stišala, drugi vod čete »Ernest Telman« dobio je zadatak da sprovede zarobljene ustaše u Slatinski Drenovac. Komandir ovog voda, Blagoje Zabrdac, dao je prvi odmor u selu Ceralije. Kad su ugledali partizane sa zarobljenim ustašama, i to onih koji su bili učesnici u zlodjelima nad stanovništvom ovog i susjednih sela, oduševljeni seljaci su zaustavili partizane i ugostili ih kao svoje najrođenije.

U tim trenucima Nijemci-partizani doživljavali su najljepša priznanja od naroda. Seljaci su dovikivali zarobljenim
ustašama: »Sram vas bilo, izdajnici, bando. .. Nijemci se bore za slobodu našeg naroda, a vi ste na strani okupatora…«

Iz knjige “Telmanovci” Naila Redžića

Najtragičniji dan bio je 28. studenog 1943., kada je kod Mikleuša upala u zasjedu nadmoćnih njemačkih i ustaških snaga. Zamjenik komesara Otto Kautzmann, iako ranjen, ostao je pokrivati povlačenje suboraca te je poginuo na položaju. Tada je poginulo 17 telmanovaca, a ukupno oko 100 boraca iz 18. slavonske brigade. Sahranjeni su na partizanskom groblju kod Donje Motičine.

Iz Pjesmarice koračnica njemačkog bataljona “Ernst Thälmann”:

Tijekom 1944. satnija je nastavila borbe, sudjelujući u napadima na Đakovo, Gorjane, te u diverzijama na ključnim prometnicama Osijek – Virovitica, Vinkovci – Novska, Daruvar – Banova Jaruga i Nova Gradiška – Požega. Izdvojile su se bitke za selo Pčelić i za Slatinu. Borci su slovili kao primjerni vojnici – mnogi su postali članovi KPJ i SKOJ-a, a nijedan nije dezertirao ili prešao neprijatelju. Čak i kada su bili opkoljeni, nisu se predavali živi.

U jesen 1944., kada su operacije u Slavoniji postale intenzivnije, mala satnija morala je preuzimati zadatke većih postrojbi. Glavni stožer Hrvatske 14. studenog 1944. donio je odluku o njezinu rasformiranju, a preživjeli su raspoređeni u druge jedinice.

Od početnih četrdesetak boraca, samo ih je pet-šest ostalo u stroju do kraja postojanja satnije, a kapitulaciju Njemačke dočekao je tek svaki deseti od njih. Kroz postrojbu je prošlo više od stotinu boraca, uglavnom iz njemačkih sela Slavonije te mješovitih obitelji. Danas se o njima zna malo – preživjelih svjedoka gotovo i nema, a seosko groblje kod Mikleuša ostaje rijetko mjesto sjećanja na ovu iznimnu jedinicu koja je simbolizirala i vojni otpor, i ideju zajedničke borbe naroda protiv fašizma.

Iz arhive

Obavijest štaba II. korpusa NOViPO Hrvatske od 15. kolovoza 1943.:

ŠTAB II KORPUSA
NARODNO-OSLOBODIL AČKE VOJSKE HRVATSKE
P. br. 126-1943.
Dne 15. VIII. 1943.

SVIM JEDINICAMA I USTANOVAMA NA TERITORIJI Š T A B A II KORPUSA

Odlukom ovoga Štaba formira se njemačka četa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske »Ernest Telman«. Pomenuta četa biće u sastavu Podravskog odreda i biće jaka 40 boraca.

Ukoliko nema d o vo ljno za četu boraca njemačke narodnosti, neka štab Podravskog odreda istu popuni sa borcima srpske i hrvatske narodnosti.

Za komandira njemačke čete NOV Hrvatske »Ernest Telman« postavlja se drug Vampotič Rudolf, a za politkomesara drug Muker Johan. Za zamjenika komandira postavlja se drug Kirhner Jozef, a za zamjenika komesara drug Štajnbrikner Adam (Žan). Za političkog delegata postavlja se drug Bot Jozef.

Njemačka četa NOV im a komandu na njemačkom jeziku. Borci pomenute čete imaju pravo nositi na partizankama pored petokrake zvijezde i njemačku nacionalnu zastavu.

Štab Podravskog odreda dužan je da u najkraćem roku mobiliše što više Njemaca i četu pretvori u bataljon. Svrha formiranja njemačke čete NOV jeste uvlačenje svih pripadnika njemačkih manjina u Narodnooslobodilačku vojsku, a za borbu protiv fašizma i uspostavu prave, istinske demokratije.

SMRT FAŠIZMU — SLOBODA NARODU!

PISMO ŠTABA DRUGOG KORPUSA NOVIPO HRVATSKE OD 15. KOLOVOZA 1943 GOD. ŠTABU PODRAVSKOG NOP ODREDA O STAVLJANJU MAĐARSKOG BATALJONA »ŠANDOR PETEFI« I NJEMAČKE ČETE »ERNEST TELMAN« POD KOMANDU ODREDA

Kao što vidite iz priložen ih akata, ovaj Štab formirao je danas mađarski bataljon i njemačku četu. Zadatak tih jedinica jest u prvom redu političkog karaktera: te jedinice kretaće se kroz njemačka i mađarska sela i grad ove i vršiće političku propagandu u korist naše borbe, nastojaće da povuku u naše red ove što veći broj Njemaca i Mađara. Pošto su to još za sada male jedinice sa mladim i neiskusnim rukovodiocima, prisiljeni smo da ih stavimo pod komandu naših većih jedinica. Mi ih dakle upućujem o u sastav vašega odreda i prema tome nameću se vam a slijedeći zadaci:

1 — P o dolasku tih jedinica pod vašu komandu, V i ćete prije svega popuniti mađarski bataljon na brojno stanje 80
drugova, a njemačku četu na 40 drugova. Tu popunu izvršićete sa drugovim a hrvatske i srpske narodnosti iz vašega
odreda.

2 — Unutar tako popunjenih tih jedinica, izvršićete organizaciju, formirajući u mađarskom bataljonu dvije čete,
a unutar njemačke čete dva voda i od rediti tim n ovim jedinicama rukovodstvo mađarske, odnosno njemačke narodnosti, te tako određene rukovodioce poslati kao pred log ovome Štabu na odobrenje. Razumije se da ćete čete podijeliti na vodove, a vodove na desetine. Ovo posljednje učinite u saglasnosti sa štabom mađarskog bataljona, odnosno komandom njemačke čete.

3 — Vi treba također da snabdijete štab mađarskog bataljona sa svim potrebnim materijalom i sredstvima za obavljanje kancelariskog posla (pisaći stroj, papir, indigo, koverte itd.). Isto to važi i za komandu njemačke čete, ukoliko za to imate mogućnosti.

4 — Svi drugovi koji su u tom e bataljonu, odnosno četi bez oružja, treba da se naoružaju. Potreban broj karabina
uzećete od Komande Papučko-k m dijskog područja. Razumije se da karabini treba da budu ispravni, te da imaju sav pripadajući pribor (opasače, fišeklije sa 55 metaka, noževe). Svi borci u tim jedinicam a treba da imaju puške mauzer 7.9 mm. M. 24 ili prerađene manlihere, a nipošto da ih se naoružava sa štokakvim trometkama ili njima sličnima.

Štab bataljona, odnosno komandu čete snabdjećete potrebnim materijalom za politički i partijski, kao i za vojnički
rad rukovodilaca sa njihovim jedinicama, te tim rukovodiocima dati punu podršku i uputstva u tome radu. Osobito to činite u smislu zadataka koji stoje pred tim jedinicama: dakle, kako održavati mitinge, tj. kakve teme treba birati za te mitinge, kakve parole treba ispisivati, u kom smislu izdavati letke itd.

5 — Osnovni je zadatak tih jedinica da mobilišu što više Mađara, odnosno Njemaca i da što prije prerastu u brigadu, odnosno u bataljon . Prema tome sve novo ljudstvo mađarske nacionalnosti svrstavati u mađarsku jedinicu, a njemačke nacionalnosti u njemačku jedinicu, bez obzira da l i su ti novo mobilisani došli k tim mađarskim , odnosno njemačkim jedinicama ili su se javili nekom od tvojih bataljona.

6 — Zbog reprezentacije i svog osobitog zadatka, ti drugovi treba da budu pristojno odjeven i i obuveni. Zato ćete postrojiti obje te jedinice i vidjeti koliko im pari obuće, od nosno vojničke odjeće treba, te ćete sa vaših drugova skinuti potrebnu obuću i odjeću i obući drugove Mađare, odnosno Njemce. Naravno da ćete to vašim drugovim a objasniti kao naročitu potrebu, uz napomenu da se već za njih pravi novo odijelo i obuća u radionicama Požeškog područja.

Dok se sve te stvari srede, te jedinice nalaziće se u Drenovcu, g d je će im se Komanda područja postarati za smještaj i ishranu.

M i smo uputili u tom smislu, i u smislu davanja pušaka, Komandi Papučko-k m d ijskog područja potrebno naređenje, a vi se s tom Komandom povežite i nastojte da što prije i što bolje saglasno izvršite zadatke koje je ovaj Štab postavio pred vas, te o tome po završetku podnesite pismeni izvještaj.

Vjerujući da shvaćate svu važnost te zadaće, nadamo se da ćete ju u potpunosti i ispuniti ukoliko se ona odnosi na vas, te vas u to ime pozdravljam o s našim borbenim komunističkim pozdravom

SMRT FAŠIZMU — SLOBODA NARODU!

Pitanja za analizu